Fen Bilimleri Özel Ders

Ortaokul fen bilimleri neden birden zorlaşır?

Fen bilimleri ilk yıllarda gözleme dayalı, gündelik hayata yakın bir derstir. Sınıflar ilerledikçe kavramlar soyutlaşır: basınç, elektrik yükü, kalıtım, enerji dönüşümü gibi konular artık gözle görülen bir şeyi anlatmaz, bir modeli anlamayı ister. Öğrenci bu geçişi fark etmeden tanımları ezberlemeye devam ederse, soru biraz değiştiğinde ne yapacağını bilemez.

Veliler bunu genellikle “konuyu biliyor ama soruyu yapamıyor” diye tarif eder. Çoğu durumda öğrenci tanımı biliyordur, fakat tanımın hangi durumda işe yaradığını bilmiyordur. Fen bilimleri özel dersin ilk işi bu bağı kurmaktır.

Fen bilimlerinin bir özelliği de konular arasında sıçramasıdır: aynı yıl içinde öğrenci bir ünitede kalıtımla, bir sonrakinde basınçla, ardından maddenin yapısıyla uğraşır. Matematikteki gibi tek bir zincir yoktur; bu yüzden bir ünitede zorlanan öğrenci ötekinde rahat edebilir. Özel derste bu durum avantaja çevrilir: her ünite ayrı değerlendirilir ve zayıf olanlara öncelik verilir.

LGS fen soruları neyi ölçüyor?

LGS'de fen bilimleri soruları ağırlıklı olarak 8. sınıf müfredatından gelir ve çoğu yeni nesil biçimdedir: bir deney düzeneği, bir grafik ya da bir tablo verilir, öğrenciden bu veriden sonuç çıkarması istenir. Soruyu çözmek için tanımı hatırlamak yetmez; değişkenleri ayırt etmek, grafiği okumak ve verilen bilgiyle çelişen seçeneği elemek gerekir.

Bu yüzden LGS'ye hazırlanan bir öğrencide fen çalışmasının önemli bir kısmı okuma çalışmasıdır. Uzun bir deney metnini sakin okuyup neyin sabit, neyin değişken tutulduğunu bulabilen öğrenci, konu bilgisi biraz eksik olsa bile birçok soruda doğru sonuca ulaşır.

Veliler için pratik bir gözlem: çocuğunuz fen testinde yanlış yaptığı bir soruyu size sesli okuyup anlatsın. Soruyu anlatırken düzeneği doğru tarif edemiyorsa sorun okumada, doğru tarif edip yine yanlış sonuca varıyorsa sorun kavramdadır. Bu küçük ayrım, öğretmene ilk görüşmede çok işe yarayan bir bilgi verir.

Akılda kalsın: Yeni nesil fen sorusunda asıl zorluk konu değil, verilen düzeneği doğru okumaktır.

Kavramla çalışmak pratikte nasıl görünür?

1. 1Önce tahmin. Öğretmen konuyu anlatmadan önce öğrenciye bir durum sorar: suya batırılan iki farklı cisimde ne olur, neden? Öğrencinin tahmini, zihnindeki yanlış modeli ortaya çıkarır.
2. 2Sonra açıklama. Kavram, tahminin neden tuttuğu ya da tutmadığı üzerinden anlatılır. Böyle öğrenilen bilgi, ezberlenen tanımdan çok daha uzun kalır.
3. 3Evde yapılabilen küçük gözlemler. Laboratuvar gerekmeyen basit denemeler, örneğin farklı yüzeylerde sürtünmeyi karşılaştırmak, kavramı somutlaştırır. Güvenli olmayan hiçbir deneme evde yapılmamalıdır.
4. 4Aynı kavram, farklı soru. Öğrenci aynı fikri grafik, tablo ve metin biçiminde sorulmuş hâlde görür. Kavram gerçekten oturduysa biçim değişince de çözebilir.

Ortaokul fenden lise fizik, kimya ve biyolojiye köprü

Akılda kalsın: Ortaokul fen bilimlerinde kurulan kavramsal zemin, lisede üç ayrı dersin ortak başlangıç noktasıdır.

Fizik

Kuvvet, basınç ve enerji konularında ortaokulda kurulan sezgi, lisede formüllerle ifade edilir. Sezgisi zayıf öğrenci formülü ezberler ama hangi durumda kullanacağını bilemez.

Kimya

Madde, tanecikli yapı ve periyodik sistem lise kimyasının zeminidir. Bu temel sağlam değilse lisede mol ve tepkime konuları gereğinden ağır gelir.

Biyoloji

Hücre, kalıtım ve canlıların sınıflandırılması lisede ayrıntılanarak geri döner. Ortaokulda kavramlar arası ilişkiyi kurmuş öğrenci, lisede aynı konuyu tekrar değil derinleşme olarak yaşar.

Fen bilimleri online çalışılabilir mi?

Laboratuvar olmadığı için akla ilk gelen soru bu. Ortaokul düzeyinde çoğu kavram çizim, grafik, simülasyon ve günlük hayattan örneklerle rahatça anlatılabilir; ortak bir beyaz tahta üzerinde düzenek çizip değişkenleri birlikte işaretlemek, yüz yüze dersteki kâğıt kalemden farklı değildir.

Online çalışmanın zorlandığı yer yaştır. Ortaokulun ilk yıllarındaki bir öğrenci ekran başında dikkatini uzun süre toplayamayabilir; bu durumda dersleri kısa tutmak ya da yüz yüze başlamak daha sağlıklıdır. LGS'ye hazırlanan bir öğrenci ise genellikle online düzene kolay uyum sağlar.

Online derste ders öncesi küçük bir hazırlık farkı büyütür: öğrencinin masasında defteri, soru kitabı ve gerekiyorsa basit bir gözlem için birkaç ev malzemesi hazır olsun. Ders sırasında malzeme aramak, zaten kısa olan odak süresini boşa harcar.

Fen bilimleri öğretmeni seçerken nelere bakılır?

Fen bilimleri öğretmeninde ilk bakılacak şey ortaokul seviyesinde ve yeni nesil sorularla çalışmış olmasıdır. Lise fiziğinde çok deneyimli bir öğretmen, bir ortaokul öğrencisine aynı konuyu gereğinden ağır anlatabilir.

Haftalık düzen konusunda da bir not: fen bilimlerinde ders sonrası tekrar, matematikteki kadar soru çözümüne dayanmaz; öğrencinin konuyu kendi cümleleriyle anlatabilmesi daha iyi bir ölçüdür. Öğretmenin her dersin sonunda öğrenciye kısa bir anlatma görevi vermesi, bir sonraki derste nereden devam edileceğini de netleştirir.

Sayfanın üstündeki kartlarda öğretmenlerin deneyimi, çalıştığı seviyeler, ders şekli ve ücreti birlikte görünür; güncel ücret aralığı da canlı ilanlardan gösterilir. Seçtiğiniz öğretmenle profilinden 25 dakikalık ücretsiz tanışma görüşmesi planlayabilirsiniz. Görüşmede öğretmenden bir deney sorusunu nasıl çözdürdüğünü anlatmasını isteyin: cevabı tahmin ve gerekçe üzerine kuruyorsa, aradığınız kavramsal yaklaşım büyük ihtimalle oradadır.