Do, Does, Did Kullanımı: İngilizce Yardımcı Fiil

İngilizcede be (am/is/are) ve modal fiiller (can, must…) dışındaki fiillerle olumsuz ya da soru cümlesi kurulurken fiilin kendisi değişmez; işi bir yardımcı fiil üstlenir. Simple present tense'te bu yardımcı fiil do/does, simple past tense'te did'dir.

Olumlu cümlede yardımcı fiil görünmez: She works. Olumsuz ve soru cümlesinde ortaya çıkar: She doesn't work. / Does she work?

Did özneye göre değişmez: I, you, he, she, it, we, they — hepsiyle did kullanılır.

Kısaltmalar: do not → don't, does not → doesn't, did not → didn't. Konuşmada ve günlük yazıda kısaltılmış biçim daha yaygındır.

Özneden sonra don't / doesn't / didn't gelir, fiil yalın hâle (V1) döner. Olumlu cümledeki -s takısı ya da geçmiş zaman biçimi yardımcı fiile geçer.

• I don't drink coffee.

  Kahve içmem.

• He doesn't live in Ankara.

  O Ankara'da yaşamıyor.

• My sister doesn't like horror films.

  Kız kardeşim korku filmlerini sevmez.

• We didn't go to school yesterday.

  Dün okula gitmedik.

• She didn't call me last night.

  Dün akşam beni aramadı.

Evet/hayır sorularında Do / Does / Did cümlenin başına gelir, fiil yalın kalır. Kısa cevapta ana fiil tekrar edilmez; yalnızca yardımcı fiil kullanılır.

• Do you speak English? — Yes, I do. / No, I don't.

  İngilizce konuşuyor musun? — Evet, konuşuyorum. / Hayır, konuşmuyorum.

• Does your father work on Saturdays? — Yes, he does.

  Baban cumartesileri çalışıyor mu? — Evet, çalışıyor.

• Did they win the match? — No, they didn't.

  Maçı kazandılar mı? — Hayır, kazanmadılar.

Do you like tea? sorusuna kısa cevap olarak Yes, I like. denmez; doğru biçim Yes, I do. şeklindedir.

• What do you do at weekends?

  Hafta sonları ne yaparsın?

• Where does she work?

  O nerede çalışıyor?

• When did you arrive?

  Ne zaman geldin?

• Why didn't he come to the party?

  Partiye neden gelmedi?

• How often do they visit their grandparents?

  Büyükanne ve büyükbabalarını ne sıklıkla ziyaret ederler?

Soru kelimesi (who, what, which…) cümlenin öznesini soruyorsa do/does/did kullanılmaz; fiil olumlu cümledeki gibi çekimlenir. Soru kelimesi nesneyi soruyorsa yardımcı fiil gerekir.

Who did call you? ve What did happen? özne sorusu olarak yanlıştır. Doğrusu Who called you? ve What happened? biçimindedir.

Do aynı zamanda “yapmak” anlamında bir ana fiildir (do homework, do the dishes, do sports). Bu durumda da olumsuz ve soru cümlesinde yardımcı fiil gerekir; böylece cümlede iki do yan yana görünebilir.

• I do my homework every evening.

  Ödevimi her akşam yaparım. (do = ana fiil)

• I don't do my homework on Fridays.

  Cuma günleri ödevimi yapmam. (don't = yardımcı, do = ana fiil)

• Did you do the dishes?

  Bulaşıkları yıkadın mı?

• She does yoga every morning.

  Her sabah yoga yapar. (does = ana fiil, üçüncü tekil şahıs)

• What does he do?

  O ne iş yapıyor?

Olumlu cümlede do/does/did, söylenen şeyi vurgulamak ya da karşı tarafın düşüncesini düzeltmek için kullanılabilir. Konuşurken yardımcı fiil vurgulu söylenir; ardından yine yalın fiil gelir.

• I do like your new haircut.

  Yeni saç kesimini gerçekten beğendim.

• She does work hard, but she's very slow.

  Gerçekten çok çalışıyor ama çok yavaş.

• I did lock the door. I'm sure.

  Kapıyı kilitledim, eminim.

Cümlede be (am/is/are/was/were) ya da bir modal (can, could, will, should, must…) varsa olumsuz ve soru bu fiillerle kurulur; do/does/did eklenmez.